Staw barkowy

Zdrowy staw barkowy ma największy zakres ruchu spośród wszystkich stawów w ludzkim ciele. Umożliwia ruchy i rotacje w wielu kierunkach. Bez niego nie moglibyśmy korzystać z rąk i dłoni tak sprawnie, jak robimy to na co dzień. Aby zapewnić tak dużą ruchomość, bark jest w mniejszym stopniu ograniczony przez otaczające kości niż inne stawy. Zamiast tego kluczową rolę odgrywają mięśnie i ścięgna. Staw barkowy tworzą trzy smukłe kości: kość ramienna (humerus), łopatka (scapula) oraz obojczyk (clavicula). Łopatka tworzy owalną panewkę stawową (glenoid), która stanowi powierzchnię stawową dla głowy kości ramiennej.

Zużycie panewki barkowej – choroba zwyrodnieniowa stawu

Zużycie stawu (choroba zwyrodnieniowa, osteoartroza) oznacza uszkodzenie i stopniowe ścieranie chrząstki stawowej. Płynny ruch przestaje być możliwy, a pacjent odczuwa silny ból. Choroba zwyrodnieniowa stawu barkowego nazywana jest omartrozą. Sam proces starzenia się organizmu prowadzi do zużycia stawu – tzw. artrozy idiopatycznej. W pewnym wieku zmiany zwyrodnieniowe chrząstki są więc do pewnego stopnia naturalne. Nie każdy jednak w ciągu życia wymaga wszczepienia endoprotezy. Często omartroza pojawia się na skutek przeciążeń lub w połączeniu z chorobami metabolicznymi, reumatycznymi bądź infekcjami uszkadzającymi chrząstkę. Zazwyczaj uszkodzenia chrząstki postępują powoli przez wiele lat. Chrząstka staje się coraz cieńsza, pojawiają się pęknięcia, a niegdyś gładka powierzchnia ulega postrzępieniu i staje się szorstka. Częstym następstwem są bolesne stany zapalne oraz wysięki. Gdy powierzchnia kości przestaje być pokryta chrząstką i płynny ruch staje się niemożliwy, pacjenci zaczynają odczuwać ból nawet w spoczynku. Czasami organizm próbuje kompensować uszkodzenia poprzez rozrost kości. Zwiększa to wprawdzie powierzchnię kontaktu, ale nie rozwiązuje problemu – najczęściej przyspiesza postęp choroby. Ponieważ silne dolegliwości bólowe pojawiają się zwykle dopiero w zaawansowanych stadiach, leczenie zachowawcze często nie jest już skuteczne.

Leczenie za pomocą endoprotezy stawu

Jeżeli metody zachowawcze, takie jak fizjoterapia, nie przynoszą efektów, a silny ból znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie, zabieg operacyjny z wymianą stawu na sztuczne komponenty staje się jedyną skuteczną opcją. Ból stawów często oddziałuje na całe życie pacjenta. Głównym celem operacji jest uwolnienie od bólu. W większości przypadków uzyskuje się również poprawę zakresu ruchu. Endoproteza stawu barkowego nigdy nie dorówna w pełni zdrowemu, naturalnemu stawowi, jednak nowoczesne implanty pozwalają często osiągnąć bardzo dobre wyniki przy niewielkich ograniczeniach w codziennym życiu. Brak przewlekłego bólu znacząco podnosi jakość życia.

Operacja

Zabieg przeprowadzany jest zazwyczaj w znieczuleniu ogólnym. Anestezjolog przed operacją wyjaśni dostępne metody znieczulenia oraz ich konsekwencje. W większości przypadków konieczne jest pozostanie na czczo, aby środki znieczulające mogły działać optymalnie. Podczas operacji pacjent ułożony jest na plecach w tzw. pozycji „leżaka plażowego”. Po około dwóch godzinach zabieg zostaje zakończony, a rana chirurgiczna zszyta.

Możliwe powikłania

Wszczepienie endoprotezy stawu barkowego jest zabiegiem rutynowym i sprawdzonym, jednak każda operacja – nawet najmniejsza – wiąże się z pewnym ryzykiem. Dlatego przed zabiegiem zawsze należy rozważyć wszystkie korzyści i zagrożenia. W większości przypadków kluczową korzyścią jest ustąpienie bólu i znaczna poprawa jakości życia. Dodatkowo u wielu pacjentów obserwuje się zwiększenie zakresu ruchu, a czasem także siły. Rozróżnia się ryzyko ogólne oraz specyficzne. Ryzyka ogólne dotyczą samej operacji, natomiast specyficzne związane są z implantem. Do ryzyk ogólnych należą m.in. zakrzepica czy zatorowość, którym lekarze przeciwdziałają poprzez stosowanie leków przeciwzakrzepowych. Do tej grupy zalicza się również infekcje oraz uszkodzenia naczyń lub nerwów. Dzięki nowoczesnym technikom operacyjnym i dużemu doświadczeniu zespołów medycznych ryzyko to jest obecnie niewielkie.

Postępowanie pooperacyjne

Po operacji poruszanie się staje się z dnia na dzień łatwiejsze, jednak początkowy okres rekonwalescencji bywa wymagający. Po powrocie do domu niektóre czynności mogą wymagać pomocy. Bardzo ważne jest unikanie przeciążania nowej endoprotezy bezpośrednio po zabiegu. Należy unikać następujących ruchów: gwałtownych ruchów, dźwigania dużych ciężarów, noszenia przedmiotów z wyprostowanym ramieniem, pracy z rękami uniesionymi ponad głowę. Należy również minimalizować ryzyko upadku – w razie wypadku należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Ilustracje poglądowe pomagają w codziennych sytuacjach, pokazując typowe ruchy, na które należy zwrócić uwagę, oraz bezpieczne sposoby poruszania się.